Plantbespreking: De Boterbloem

Plantbespreking: De Boterbloem

De Boterbloem is één van de bekendste onkruiden bij ons. Door haar vele, blinkende, botergele bloemen, trekt ze de aandacht. Bovendien is ze goed verspreid, vooral dan in weiden. Weiden bevinden zich meestal op vochtige plaatsen en dat is nu precies de plaats waar de boterbloem zich graag ophoudt. Ze heeft trouwens daaraan haar wetenschappelijke naam ontleend: ranunculus is het verkleinwoord van  rana = kikker en een kikker doet ons onmiddellijk denken aan water.

Snelle verspreiding

De Boterbloem kleurt de tuin mooi geel vanaf mei, de Scherpe Boterbloem tot in de herfst, de Kruipende tot juli. Maar als ze zich eenmaal gevestigd heeft, verspreidt ze zich zeer snel. Vooral de Kruipende Boterbloem kan in een razend tempo een grote oppervlakte in beslag nemen. Ze breidt zich namelijk uit door bebladerde uitlopers die wortelen op knopen waar de bladeren ontstaan. Deze soort maakt niet zo heel veel zaad maar ze maakt heel veel uitlopers, tot 25 stuks. Zo kan ze in één enkel groeiseizoen een kolonie vormen van meer dan 3 m².

Ze  heeft lange, stevige wortels die mij aan een dikke haardos doen denken. Ze komt voor op gestoorde bodems en ze is meestal moeilijk uit te trekken. De jonge uitlopers daarentegen zijn nog gemakkelijk te verwijderen als je erbij bent voor ze zich stevig ingeworteld hebben.

Bij bodembedekking met karton overleeft ze en na relatief korte tijd komt ze er doorheen. Op dat moment is ze meestal al heel wat gemakkelijker uit te trekken, desnoods met gebruik van een spitvork om de grond wat losser te maken. Als de bodem eenmaal wat losser is van structuur, verdwijnt ze. Ze is indicator van een slechte toestand van de grond en volgens sommigen ook van zure grond.

Twee soorten

De Kruipende Boterbloem heeft gegroefde bloeistengels, waardoor ze bij regen rechtop blijft staan. Ze doet nl. aan zelfbestuiving met behulp van de regen. Bij een regenvlaag komen de druppels in het bloemkroontje terecht, ze vormen daar als het ware een vijvertje waarop het (waterafstotend) stuifmeel ronddobbert. Naarmate het water dan weer verdampt zakt het stuifmeel mee, tot het uiteindelijk op de stempel terecht komt en er bevruchting kan plaatsvinden.

Bij de Scherpe Boterbloem zijn de stengels niet gegroefd en de bloemhoofdjes hangen dan ook naar beneden bij regen. De Scherpe Boterbloem wordt nl. bestoven door insecten en het stuifmeel mag niet nat geregend worden.

Het kenmerk van de Kruipende Boterbloem is het driedelige blad met een steeltje aan het middelste blaadje. Kenmerk van de Scherpe Boterbloem is het samengesteld blad dat diep ingesneden is en zonder steeltjes.

Giftig!

Boterbloemen bevatten een scherp sap dat een ernstig branderig gevoel veroorzaakt in de mond, slokdarm, maag en darmen. Vervolgens ontstaan ook nog braakneigingen. Ook duizeligheid, hevige buikpijnen, bloederige diarree en ademhalingsstoornissen kunnen optreden. De sappen irriteren ook de intacte huid en kunnen roodheid tot blaarvorming veroorzaken.

De belangrijkste werkzame stof is ranunculine.

Boterbloemen maken dit wellicht aan als afweerstof tegen grote herbivoren. Zij zullen de boterbloemen dan ook laten staan. Dat kan je heel goed zien op de weiden waar ze om de boterbloemen heen grazen en ze enkel eten als er geen gras of ander voedsel meer is.  Bij het drogen verliest het gif zijn werking en de boterbloemen zijn niet meer giftig als ze tussen het hooi zitten.

Alle delen van de plant zijn giftig maar de wortels herbergen het meeste gif.

Veel bezocht door insecten

Op boterbloemen worden weinig insecten aangetroffen. De Kruipende Boterbloem zou, blijkens onderzoek, ook niet gegeerd zijn door slakken, tegenover de Scherpe Boterbloem daarentegen staan ze minder afwijzend.

De Boterbloem lijkt zich ook niet enkel te verdedigen tegen vraat van insecten of grotere dieren maar ze zorgt er ook voor dat ze een ruim terrein alleen voor zichzelf kan vrijhouden. Haar wortels scheiden nl. een stof af die de groei van naburige planten remt.

Anderzijds worden de bloemen zelf door veel insecten bezocht. In tuinen en kleinschalige milieus is de Scherpe Boterbloem een drachtplant voor honingbijen, vlinders, hommels en heel wat soorten solitaire bijen. Ze halen er nectar en geel stuifmeel. Toch blijken o.a. ook de boterbloemen zich te wapenen tegen het overdadig weghalen van pollen. De plant heeft die immers bedoeld voor de bestuiving en niet voor voeding voor larven. Bijen die gewoon zijn aan een gevarieerd dieet  hebben geen last van de giftigheid van de boterbloempollen. Als deze bijen echter vooral op boterbloemen gaan vliegen, sterft het broed.

Weet jij het?

Welke functie hebben boterbloemen in de natuur en in de tuin?

Het is me niet duidelijk, behalve dat het drachtplanten zijn voor een aantal soorten bijen, vlinders en hommels.

Ken je voordelen die de boterbloem heeft voor de tuin of de bodem? Laat het me weten, het zal me plezier doen.

 


Volgende Stap?

Schrijf u in voor email updates, zo wordt u automatisch op de hoogte gehouden van elk nieuw bericht!

Natuurlijk Tuinieren Werkt met Natuurlijke Patronen (Deel III)

Natuurlijk Tuinieren Werkt met Natuurlijke Patronen (Deel III)

Wat enkele artikels geleden begon als een korte inleiding over patronen in de natuur en het gebruik hiervan in de moestuin is ondertussen uitgegroeid tot een reeks over patronen, spiralen, fractalen, vertakkingen en Fibonacci. Misschien dat je best voor je de onderstaande tekst leest, eerst de eerdere artikels in deze reeks leest: Natuurlijk Tuinieren Werkt […]

Continue reading...

Vertakkingen Zijn Gemeengoed in de Natuur(lijke Moestuin)!

Vertakkingen Zijn Gemeengoed in de Natuur(lijke Moestuin)!

Vertakkingen zijn gemeengoed in de natuur, heel vaak zelfs in de vorm van fractalen. Er zijn heel uiteenlopende voorbeelden zoals wolken, de bliksem, neuronennetwerken, computerzoekprocedures, sneeuwvlokken, takken en wortels van bomen, complexe lengte van kustlijnen, de complexiteit van turbulenties.

Continue reading...

Natuurlijk Tuinieren Werkt met Natuurlijke Patronen

Natuurlijk Tuinieren Werkt met Natuurlijke Patronen

Een beetje theorie…. In ‘Permaculture. A Designer’s Manual’ van Bill Mollison staan als inleiding op hoofdstuk 4 over het begrijpen van patronen, de volgende citaten, hier vertaald uit het Engels: ‘De curve beschreven door de aarde als ze draait is een spiraal, evenals het patroon van haar beweging rond de zon … Het zonnesyteem, zelf […]

Continue reading...

Een Verhaal over een Appel, Vlinders, Een Slak en Zoveel Meer

Een Verhaal over een Appel, Vlinders, Een Slak en Zoveel Meer

Een moment uit het leven van een rotte appel Gelezen in ‘Grasduinen’ september 1985 Uit het nietige pollebolletje groeit een buis, vele malen langer dan de korrel zelf groot is. Begerig groeit hij door de schacht in de stijl van de stamper naar haar binnenste waar het eitje wacht. Als hij het bereikt heeft, stort […]

Continue reading...

Is Onze Manier van Tuinieren Dé Manier?

Is Onze Manier van Tuinieren Dé Manier?

Bijna 6 jaar geleden heb ik de beslissing genomen om op mijn oude job te stoppen en in het project van mijn ouders te stappen. De belangrijkste reden waarom ik de overstap gemaakt heb, is omdat ik een job wou waarbij ik mensen kon helpen, waarbij ik een positieve bijdrage kon leveren, op welke manier […]

Continue reading...

Een Extraatje: Gratis Rondleidingen op Onze Kruidenverkoopdag!

Een Extraatje: Gratis Rondleidingen op Onze Kruidenverkoopdag!

Onze Kruidenverkoopdag komt met rasse schreden dichterbij, en door het vele werk zou ik bijna vergeten dat we dit jaar iets speciaals gingen doen. Ik had het er al over gehad in een vorig artikel, maar ben door de drukte vergeten te zeggen wat het is 🙂 . De Kruidenverkoopdag is de laatste jaren een […]

Continue reading...